AI, gebruik het nou maar gewoon niet

De hele wereld gebruikt AI. Toch zouden we dat beter niet kunnen doen, stelt Paul Swennenhuis, Digitaal Onderwijs Ondersteuner op het Instituut voor Engineering.

AI, gebruik het nou maar gewoon. Zo luidt de kop van een artikel over AI in de laatste PL (het personeelsmagazine van de Hanze). Ik wil daar, op persoonlijke titel, de nodige kanttekeningen bij plaatsen. Zo gewoon is AI namelijk niet. We zouden veel kritischer moeten omgaan met AI-tools of, beter nog, ze helemaal niet gebruiken.

Ook AI-tools zijn binnenkort niet meer in staat om echte foto’s van nep te onderscheiden

Vorige week stond er in de Volkskrant een artikel over de vorderingen van AI om geloofwaardige afbeeldingen (foto’s) van mensen te creëren. Wat blijkt? Mensen kunnen echte foto’s niet onderscheiden van AI-foto’s. AI-detectietools doen het beter en geven van zo’n twintig procent van die afbeeldingen aan dat die ‘waarschijnlijk nep’ zijn. Maar de progressie van AI op het gebied van beelden genereren is enorm. Weldra zullen ook deze tools nep niet meer van echt kunnen onderscheiden.

Deze week publiceerde de New York Times een interview met Daniel Kokotajlo. Kokotajlo houdt zich al zo’n tien jaar bezig met AI en schreef onlangs het alarmerende rapport AI 2027. Hierin voorspellen hij en zijn co-auteurs dat AI ons in 2027 voorbijgestreefd zal zijn op de meeste gebieden waarbij we onze hersenen gebruiken (en dat bestrijkt zo ongeveer het gehele menselijke potentieel).

Moderne modellen als ChatGPT en Claude liegen vaak, en ze bedriegen ons

‘His (Kokatajlo’s, ed.) forecast suggests that by 2027, which is just around the corner, some kind of machine god may be with us, ushering in a weird, post-scarcity utopia — or threatening to kill us all.’
Nou zijn voorspellingen inherent onbetrouwbaar en soms zelfs grotesk, maar één constatering van Kokotajlo zette de haren op mijn rug recht overeind: het blijkt dat AI-programma’s ons soms misleiden. Nu al.

Kokotajlo: ‘If you go talk to the modern models, like ChatGPT or Claude, they will often lie to people. There are many cases where they say something that they know is false, and they even sometimes strategize about how they can deceive the user. This is not an intended behavior. This is something that the companies have been trying to stop, but it still happens.’
Wat is dit voor iets Orwelliaans? Een mens traint een AI-tool om een menselijke interactie te creëren, en die AI-tool zegt vervolgens dingen die niet kloppen? [NB Niet geheel toevallig besteedde Alexander Klöpping aandacht aan AI 2027 in de talkshow van Eva Jinek op 22 mei.]

Genoeg geschiedschrijvers hebben aangetoond dat controle over informatie cruciaal is

En dan is er nog Nexus, het onvolprezen boek van Yuval Noah Harari waarin hij overtuigend betoogt dat voor het eerst in de geschiedenis de controle over informatie in de handen van een niet-menselijke entiteit zal komen te liggen, namelijk een ‘superintelligentie’.

Zoals door genoeg geschiedschrijvers is aangetoond, is democratische controle over informatie cruciaal. Die controle kan echter ook in handen komen van autocraten die er alles aan zullen doen om de voor hen ongunstige feiten te verdoezelen of die te vervangen door onjuiste informatie. Onafhankelijke, controlerende instanties zoals de pers moeten dat voorkomen.

Maar wat als de informatie afkomstig is van een entiteit die niet gecontroleerd kan worden omdat de informatie van die entiteit zelf afkomstig is? Wie kunnen we daarop aanspreken? Geen mens in elk geval.
Dan leggen we ons lot dus in handen van een kunstmatige intelligentie, zonder middelen om de uitkomsten van die intelligentie ongedaan te maken.

Waarom zouden we dingen die ons zoveel bevrediging geven, uit handen geven aan een kunstmatige intelligentie

Zonder te vervallen in apocalyptische verhalen zie ik een aantal reële gevaren van AI.

1 AI neemt creativiteit weg, één van de belangrijkste levensinvullingen

Nu al zijn door AI gegenereerde foto’s, kunstwerken en songs niet of nauwelijks als zodanig te herkennen. Het is te verwachten dat deze ontwikkeling doorgaat en zelfs in een hoger tempo naarmate de AI-programma’s langer getraind worden.
Songwriters, designers, fotografen, programmeurs, tekstschrijvers, ze dienen er allemaal rekening mee te houden dat hun banen binnenkort niet meer nodig zijn.
Maar belangrijker: waarom zouden we dat willen? Waarom zouden we die dingen die ons zoveel bevrediging geven, uit handen geven aan een kunstmatige intelligentie?

2 AI krijgt het monopolie over informatie

AI kan veel sneller informatie verwerken dan mensen, en er de ‘juiste’ conclusies uit trekken. Als we op AI gaan vertrouwen als de best mogelijke manier om informatie te verwerken en op grond daarvan beslissingen te nemen (medisch, juridisch, politiek, militair) zetten we onszelf buitenspel en hebben we ook geen invloed meer op die beslissingen.

3 AI maakt ons minder menselijk

Door AI in te zetten voor steeds meer en een steeds grotere variëteit aan taken, verliezen we langzamerhand onze menselijkheid. Datgene wat ons tot zo’n unieke diersoort maakt: vindingrijkheid, mededogen, creativiteit, het recht om fouten te mogen maken en daarvan te leren …

‘AI is een valse hond die we aan de ketting hebben gelegd maar die we wel blijven voeden’

Dus nogmaals: waarom zouden we dat willen? ‘AI, gebruik het maar gewoon’? Ik zou zeggen: ‘AI, gebruik het liever maar niet’.

Nu ben ik niet zo naïef om te denken dat AI is tegen te houden. Van buskruit tot atoomkracht, van plantveredeling tot genetische modificatie, van vaccins tot botox: alles wat we uitvinden gaan we (uiteindelijk) ook gebruiken.
Dat geldt ongetwijfeld ook voor AI. Het biedt immers ‘voordelen’ om een technologie te omarmen: voorsprong op de concurrent, hogere productie (een kunstwerk geproduceerd door AI kost een paar seconden of hooguit een paar minuten om te maken; een kunstenaar is er uren, dagen en vaak nog veel langer mee bezig), de potentie om veel geld te verdienen, de potentie om macht te vergaren…

AI-ontwikkelingen zijn dus niet tegen te houden. Dat zeggen voorstanders van AI ook: het valt niet tegen te houden, dus je kunt er maar beter goed mee leren omgaan. Maar laten we goed beseffen wat we doen als we artikelen, scripties, tekeningen, hits en meer aan AI-tools blootstellen, bedoeld of onbedoeld.
Een vriendin van me noemde dat doeltreffend feeding the beast. Vergelijk AI met een valse hond die we aan de ketting hebben gelegd maar die we wel blijven voeden. Het beest wordt daardoor steeds krachtiger, maar ach, hij ligt aan de ketting dus wat kan ons gebeuren? De vraag is: is die ketting wel zo stevig?

—————————————————————————————————————–

Paul Swennenhuis is Digitaal Onderwijs Ondersteuner bij het Instituut voor Engineering. Daar ondersteunt hij docenten bij het gebruik van e-portfolio’s, toetsen en andere onderwijssystemen. Bovenstaande opinie is op persoonlijke titel. Het draagt dus niet het standpunt van het Instituut voor Engineering of de Hanze uit.

Foto: still uit de HanzeMag-videoserie CTR ALT AI van Thom Easix