Ook Onderwijsminister Rianne Letschert gebruikte AI in toespraken

In toespraken van onderwijsminister Rianne Letschert zijn sporen van generatieve AI aangetroffen. Niet alleen studenten maken gebruik van chatbots, politici doen het ook.

In Den Haag hebben ze ChatGPT ontdekt. De Volkskrant vond in honderden socialemediaberichten van premier Rob Jetten AI-sporen, meldde de krant afgelopen donderdag.

Nieuwsuur trof vervolgens ook AI aan in speeches van andere politici, zoals die van minister van Defensie Dilan Yesilgöz en staatssecretaris Derk Boswijk. Sommige van de toespraken zouden vrijwel volledig bestaan uit de woorden van chatbots.

Ook in een speech van onderwijsminister Rianne Letschert vond Nieuwsuur aanwijzingen voor het gebruik van AI. Welke speech het was, zei Nieuwsuur er niet bij. Een korte zoektocht door het Hoger Onderwijs Persbureau in zes gepubliceerde toespraken levert wel een duidelijke kanshebber op: een toespraak uit mei, in de aula van de TU Delft, waarin de minister in het Engels rept over de dilemma’s tussen vrijheid en veiligheid.

Volgens het ministerie biedt AI ‘kansen om overheidscommunicatie begrijpelijker en toegankelijker te maken’

Volgens AI-detectietool Pangram bestaat vijftien procent van deze speech uit AI. Het ministerie van Onderwijs erkent dat het weleens kunstmatige intelligentie inzet. Dat mag onder voorwaarden, laat een woordvoerder weten, en het ‘biedt kansen om overheidscommunicatie begrijpelijker en toegankelijker te maken’. ‘Voor alle speeches van de minister geldt dat ze zelf haar boodschap en woorden bepaalt’, staat in de reactie. ‘En dat ze altijd geschreven worden door een mens.’ Wat schrijven precies betekent, laat men in het midden.

Ook een speech van staatssecretaris Judith Tielen van onderwijs en emancipatie bestaat volgens Pangram voor 24 procent uit AI. Ook hier gaat het om een Engelstalige speech, over de vrijheid om uit te komen voor je seksuele geaardheid.

Pangram herkent volgens wetenschappers minder dan de helft van volledig door AI geschreven teksten

Pangram is een relatief nieuw detectieprogramma dat beschikt over grote datasets met zowel menselijke als AI-teksten. Daardoor kan het bepaalde patronen opsporen die vaker door chatbots worden gebruikt.

Zo herkent Pangram teksten van Claude, ChatGPT en Gemini. Pangram zou volgens wetenschappers voorzichtig te werk gaan: het herkent minder dan de helft van volledig door AI geschreven teksten. Voor buitenstaanders is de werking van het programma niet te controleren: het gebruikt zelf ook AI.

Net als bij de tekst van menig student, is niet met zekerheid te zeggen wat AI is en wat niet (alleen bij overduidelijke fouten en hallucinaties heb je daar bewijs voor). In het onderwijs discussieert men daarom al een paar jaar over AI-gebruik.

Dankzij Pangram kunnen docenten iets makkelijker AI detecteren in studentenwerk

Minister Letschert zegt hierover via haar woordvoerder: ‘AI is niet weg te denken uit de samenleving en dus ook niet uit het onderwijs. Het is belangrijk dat het onderwijs meegaat met de tijd.’ Natuurlijk levert dat dilemma’s op, erkent Letschert. ‘Het is aan onderwijsinstellingen om het onderwijs daarop in te richten en daar zijn ze in alle sectoren volop mee bezig.’

Dankzij Pangram kunnen docenten nu iets makkelijker AI detecteren in studentenwerk, maar het zou nog niet genoeg zijn om fraude vast te stellen, zegt een deskundige tegen dagblad NRC. Door nieuwe Europese regels zal dat straks misschien alsnog lukken. De EU eist dat voortaan alle AI-content digitaal gemarkeerd wordt. AI-bedrijven hebben nog een paar maanden de tijd om een digitaal watermerk uit te rollen.

De makers van chatbot Claude hebben dat als eerste voor elkaar. Hun bot genereert z’n teksten voortaan net iets minder willekeurig, volgens een bepaalde statistische code. Mensen hebben dat bij het lezen niet in de gaten, maar een AI-hulpje kan op die manier wel gewone teksten van AI onderscheiden.

HOP, Naomi Bergshoeff en Olmo Linthorst
Foto: Rianne Letschert (foto: ministerie van Onderwijs)

En hoe zit het met de toespraken van de top van de Hanze?

Ja, ook in de bestuurlijke kringen van de Hanze maakt men gebruik van AI. ‘Bij het schrijven van de toespraken van het College van Bestuur van de Hanze wordt de inhoud (de ideeën, de voorbeelden en de teksten) door de bestuurder en de speechschrijver zelf bedacht en geschreven’, schrijft woordvoerster Evanya Breuer. ‘Daarbij zetten ze AI in als hulpmiddel. Om mee te denken over de structuur, te brainstormen over metaforen en invalshoeken en om teksten bij te schaven. De uitkomsten die AI genereert worden altijd kritisch bekeken, beoordeeld en geredigeerd.’