Een conflict oplossen is vaak hard nodig, maar wie doet dat?

In de meeste opleidingen leer je hoe je problemen moet oplossen. In de minor Conflictmanagement leren studenten hoe ze oplossingen aan anderen moeten overlaten. Dat is knap lastig.

‘We waren er eigenlijk best wel snel uit’, zegt Sanne. ‘Devon zei dat hij moeite had met de hoogte van de heg. En ik dacht: nou, dan snoei ik hem toch?’
Sietze Boer reageert meteen: ‘Je gaf dus toe. Waarom deed je dat?’ Dat is nauwelijks een vraag voor Sanne. ‘Waar hébben we het over? Toen hij erover begon, dacht ik meteen: als ik met hem meega, heb ik dat gezeik niet meer.’
Gezeik over een heg… is dit de Rijdende Rechter? Nee, het is de minor Conflictmanagement van de Hanze die begin februari van start ging. Sanne en Devon zijn twee van de zestien studenten die deze minor volgen. Sietze Boer is de docent. Op dinsdag 17 november telt hij maar liefst negen afwezigen, de griep heeft ongenadig huisgehouden.

Devon begon de confrontatie met, zoals hij zelf zegt, een bijbelse roast

Sietze begint met een paar drama-oefeningen. Het heg-rollenspel is er één van. Devon moet de boze buurman spelen die baalt van de plaatselijke zonsverduistering die Sannes heg veroorzaakt. Hij begon de confrontatie met zoals Devon zelf zegt ‘een bijbelse roast’: weg met die heg! Sanne had zich daar volgens de opdracht tegen moeten verzetten. Maar dat deed ze dus niet. Ze zwichtte voor het gezeik.
Herkenbaar? Natuurlijk is dat herkenbaar. Esmee vond de sop de kool ook niet waard. Haar opponent in hun versie van het gespeelde conflict was Aron: ‘Ze slingerde nog wel even een passief-agressieve opmerking naar mijn hoofd: ik wist niet dat iemand zo’n last van een heg kon hebben.’ Een steek onder water die zeker de lont in het kruitvat had kunnen zijn.

‘Wij lossen niks op, zij, de partijen die tegenover elkaar staan, moeten het oplossen’

Bij Bart, Isa en Lisanne ging het sowieso wat stroever. De hakken gingen in het zand, toegeven was er niet bij en de drie verdedigden de ingenomen posities met hand en tand. ‘Het was vurig!’, zegt Isa. ‘Naarmate het langer duurde, werden we steeds strenger en de discussie verhardde.’
Eén conflict, één en dezelfde opdracht voor allemaal, maar toch drie behoorlijk verschillende scènes. Dat is de praktijk van mediation, de professionele bemiddeling die ertoe moet leiden dat twee conflictpartijen samen tot een oplossing komen. ‘Onze mening doet er niet toe’, zegt Sietze, die op jaren mediation-ervaring kan bogen. ‘Wij lossen niks op, zij, de partijen die tegenover elkaar staan, moeten het oplossen.’

Buurvrouw Ingrid heeft een appeltje te schillen met de luidruchtige studenten

De mediator heeft wel een gereedschapskist vol methoden. Het valt op hoe behendig de zeven minorstudenten deze instrumenten hanteren. Dat laten ze zelfs zien in simpele details: ze laten twee partijen die bonje hebben bijvoorbeeld niet recht tegenover elkaar zitten. Lisanne: ‘Daarmee zou je de toch al bestaande tegenstellingen fysiek benadrukken.’

De heg was één van de opwarmertjes. Het conflict dat ze deze dinsdagochtend uitspelen in lokaal B0.096 van de Van OlstBorg ligt dichter bij huis. Studenten zullen het herkennen. Devon is de vertegenwoordiger van het luidruchtige studentenhuis waarmee buurvrouw Ingrid (een glansrol van Isa) een appeltje te schillen heeft. Om beurten mogen de andere studenten proberen om de twee nader tot elkaar te brengen. Of ze het hebben afgesproken is niet helemaal duidelijk, maar Isa en Devon geven geen krimp.

Lawaai tot twee, drie uur in de nacht? Het is duidelijk dat dat niet kan

De mediators in de dop zitten er maar mee. Hoe pak je zoiets aan? Het steeds hardop samenvatten van de boodschappen van de partijen is een goed hulpmiddel. Sietze: ‘Daarmee laat je zien dat je die boodschap erkent en dat je hem goed hebt begrepen. Voor jezelf is het ook belangrijk, want je geeft jezelf de tijd om te denken.’ Heretiketteren is een mooie variant. Sietze: ‘Iemand kan bijvoorbeeld zeggen: wat ben jij toch een ongelofelijke eikel! Dat kun je dan net iets anders teruggeven. Ik merk aan u dat dit onderwerp erg belangrijk voor u is.’

De studenten hebben het in zich, maar moeilijk blijft het. Als Ingrid (Isa) zegt dat de buurstudenten tot twee, drie uur ’s nacht lawaai maken (‘Achterlijk laat!’, vindt ze), is het voor mediator Bart wel duidelijk dat daar verandering in moet komen. Twaalf uur, oké, maar drie uur ’s nachts? Dat vindt hij echt te laat voor burengerucht.

Sietze zet het spel stop. ‘Mag Bart dat vinden? Ja, natuurlijk, want hij vindt het. Maar mag hij dat zeggen als mediator?’ Tja, het is niet verboden, maar het is beter om de mogelijke oplossingen niet zélf aan te dragen. En zeker niet als je daarbij de schijn wekt dat je op de hand van één van de partijen bent.

Soms is het prima om gewoon achterover te leunen

Géén oplossingen aandragen, daar worstelen de studenten mee. ‘Problemen zijn er om op te lossen, dat zit diep ingebakken in ons onderwijs, ja, zelfs in ons hele leven’, zal Sietze in de koffiepauze zeggen. ‘In deze minor leren de studenten juist hoe ze het probleem níet oplossen.’
Aron zweette peentjes toen hij de rol van mediator speelde. ‘Ik vond het heel erg fijn dat ze op een gegeven moment met elkaar gingen praten’, zegt hij wanneer hij op zijn sessie terugblikt. Hij lijkt er niet helemaal van overtuigd dat dat de juiste aanpak was. ‘Jawel’, zegt Sietze. ‘Dat was een heel goed moment! Soms is het prima om achterover te leunen. Het doel van mediation is de communicatie tussen de partijen op gang brengen. Als ze weer met elkaar praten, is dat een grote stap. Dat is een zeer moeilijke opgave.’

Oh, oh, Scheemda… het begon gezellig met een borrel in de tuin en moet je nou eens kijken

Dat blijkt. De les eindigt met het begin van Oh, oh, Scheemda, een aflevering van de Rijdende Rechter. Het is een schoolvoorbeeld van een volledig uit de klauwen gelopen conflict. Het begon gezellig bij een borrel in de tuin van een Scheemda’s echtpaar. Daar gaf  een buurvrouw een getrouwde buurtgenoot een zoen. Inmiddels verkeren ze op voet van oorlog.

Waar gáát dit in vredesnaam over? Het lijkt  futiel. ‘Dat is heel vaak zo’, zegt Sietze. ‘Het gaat niet om de feiten, het gaat om wat daaronder zit, de waarden en normen, de opvattingen die mensen hebben. Die moet een mediator naar boven halen. In dit geval lijkt me dat een hele klus. Ik heb alleen de eerste tien minuten gezien, dus ik kan niet zeggen hoe het afloopt. Dat moet je zelf maar bekijken.’ Aron hoeft dat niet te doen, hij komt uit het vlak bij Scheemda gelegen Finsterwolde. ‘Ik weet er álles van’, zegt hij licht-mysterieus en leunt achterover.

Foto: Sanne (links) in de rol van mediator, Isa (midden) als buurvrouw Ingrid en Devon (rechts) als luidruchtige student. Docent Sietze Boer kijkt toe.