Helga van Leur vertelt het verhaal van hoop en vrees
Helga van Leur is er. De Energy Barn zit vol mensen die graag willen bijdragen aan de oplossing van de klimaatproblematiek. Waarom doen ze dat dan niet?
‘We zijn nog lang niet klaar, maar we ronden wel af’, zegt gespreksleider Marcel Koenis aan het eind van de eerste Barn Talk van het studiejaar ’26-27. Hè, jammer, Helga van Leur had graag nog even doorgegaan en de zaal ook. De voormalige weervrouw van RTL en het publiek waren net zo lekker met elkaar aan de babbel over klimaatverandering.
Een aanstekelijk optimistische pleitbezorger van voortvarend klimaatbeleid
‘Is je verhaal er nu één van hoop of één van vrees?’, wil een dame op rij 1 weten.
‘Nou…’, zegt Helga, die wel even moet nadenken, ‘zeggen jullie het zelf maar. Wie vindt het een verhaal van vrees?’ Een paar handen gaan omhoog. ‘En wie vindt het een verhaal van hoop?’ Dat zijn er flink veel méér, maar lang niet allemaal. ‘Allebei dan: een verhaal van hoop én vrees?’ Ze kijkt even rond. ‘Laten we het daar op houden. Hoewel ikzelf toch echt ben van het glas is half vol.’
Dat was vanaf het begin van haar presentatie kristalhelder. Helga van Leur toont zich in de Energy Barn op 2 september een aanstekelijk optimistische pleitbezorger van voortvarend klimaatbeleid. Niet somberen is de boodschap. ‘Het is nog altijd zo dat drie kwart van de mensen zich zorgen maakt over het klimaat. Mensen die dit onderwerp belangrijk vinden vormen de overgrote meerderheid.’ En de voormalige Beste Weervrouw van de Wereld en drievoudig Weervrouw van het Jaar in Nederland is ook niet op haar mondje gevallen. ‘Als mensen met het argument komen dat het klimaat al miljoenen jaren verandert, vraag ik: oké, heb je daar herinneringen aan?’
‘De laatste jaren zijn zo rood dat het bordeauxrood werd, inmiddels zitten we bijna in het zwart’
Volgens Helga gaat het om wat we nú kunnen doen om de opwarming van de aarde een halt toe te roepen. Dat die opwarming het gevolg is van menselijk handelen, en met name van de uitstoot van fossiele broeikasgassen, is een onbetwistbaar feit. Ze laat het met meerdere grafieken zien. Een warmtestreepjescode bijvoorbeeld, waarin de gemiddelde jaartemperatuur in kleur is afgebeeld, van 1900 tot nu, van blauw naar rood. ‘De laatste jaren zijn zo rood dat het bordeauxrood werd, inmiddels zitten we bijna in het zwart.’
En het wordt dus nog erger. ‘Volgens het KNMI was de zomer van 2026 de warmste sinds het begin van de metingen in 1901. In 2040 is een zomer als deze een gemiddelde zomer.’
Kernenergie… misschien is de uitbreiding van de opslag van zonne- en windenergie wel een beter idee
Toch zijn er nog steeds mensen die de schouders ophalen. ‘Afgelopen zomer? Lekker, toch? De planeet anderhalve graad warmer? Ach. Maar… die anderhalve graad opwarming waaronder we zouden willen blijven, daar gaan we nu al overheen. Bovendien gaat het hier om ge-mid-del-den. Er zijn altijd uitschieters.’
Die uitschieters kunnen grote effecten hebben. ‘De droogte van deze zomer lijkt nu ten einde. Maar de effecten zijn dat nog lang niet. Voordat de diepere bodemlagen weer zijn opgevochtigd zijn we járen verder. En wanneer het vaker langere perioden droog is én de temperatuur hoger is, neemt de kans op natuurbranden toe.’
De recente droogte zorgde voor verrassend grote watertekorten. In Frankrijk moesten kerncentrales worden stilgelegd vanwege een gebrek aan koelwater. ‘Kerncentrales zouden, in tegenstelling tot zon en wind, een stabiele energievoorziening zijn. Niet helemaal, dus. Misschien moeten we toch meer inzetten op de opslag van zonne- en windenergie? Toch een ideetje.’
‘Misschien moeten we binnenkort wel Zuid-Europese werktijden gaan invoeren’
Wanneer mensen moeten werken bij temperaturen van 35 graden, neemt de productiviteit af. ‘Misschien moeten we binnenkort Zuid-Europese werktijden gaan invoeren.’ En dat is nog maar één ding. ‘Nu al is zeventig procent van de vluchtelingen op de wereld een klimaatvluchteling. Ik spreek inmiddels niet meer van klimaatverandering, maar van klimaatontwrichting.’
Al die gevolgen van de opwarming zijn niet gratis, betoogt Helga. De droogte van de zomer van 2026 kostte, zo rekende de Triodosbank uit, Europa 180 miljard euro. ‘Klimaatbeleid kost geld, dat is waar, maar géén klimaatregelen nemen kost nog veel meer geld. Ik zeg het hier zachtjes, zodat ze het niet horen, maar klimaat is helemaal géén linkse hobby, het is een kneiterrechts onderwerp.’
De laatste neiging heet Van Goede Wil (Well-meaning Will): je wilt wel het goede doen, maar… nu even niet
En toch, en toch en toch. Ondanks alles wat we weten en al onze goede wil, doen we met z’n allen en in ons eentje allemaal te weinig. In haar boek Alleen als jij het ook doet leggen Helga en gedragswetenschapper Reint Jan Renes aan de hand van vijf ‘monsters’ uit hoe dat komt. Snelle Jelle (Shortcut Sally, voor de Engelstaligen) staat voor de menselijke voorkeur om de kortste weg te nemen (niet lang nadenken, maar handelen). Jan & Alleman (Observing Shaun) is de neiging om te doen wat anderen doen. Comfort Charlie (Comfort Charlie) is de neiging om voor gemak te kiezen. Montere Mo (Optimistic Mo) verbeeldt de neiging om de oplossing aan anderen over te laten (er komt vast één of andere technische oplossing voor de problemen). De laatste neiging heet Van Goede Wil (Well-meaning Will): je wilt wel het goede doen, maar… nu even niet.
Ja, die ‘monsters’ zijn overal. Ze zitten vandaag ook allemaal in de zaal en één van hen staat zelfs op het podium. Helga van Leur had onlangs het plan opgevat om naar Rome te vliegen. Of ze het uiteindelijk heeft gedaan, laat ze in het midden, maar de social media-reacties op haar voornemen logen er niet om. Als je de negativiteit op haar tijdlijn moet lezen, ben je daar volgens haar al snel een middagje aan kwijt.
Ze is die negativiteit een beetje gewend. Ze studeerde Bodem, Water en Atmosfeer aan de Wageningen Universiteit, ze weet echt wel waar ze het heeft, maar toch krijgt ze nog regelmatig te horen. ‘Dus jij weet hoe het klimaat er over 2500 jaar uitziet… je kunt niet eens het weer van morgen voorspellen.’