Prestatiedruk na je diploma: hoe blijf je dicht bij jezelf?

Ditmaal praat Maaike met studentpsycholoog Esther van Essen over perfectionisme, prestatiedruk en de onrust die kan ontstaan zodra het schoolsysteem wegvalt.

Esther van Essen werkt al zes jaar als studentpsycholoog bij Hanze Student Support en begeleidde eerder jarenlang jongvolwassenen als coach, loopbaancoach en re-integratiecoach richting werk. Het vraagstuk dat Maaike voorlegt, herkent ze direct: studenten die bijna klaar zijn, maar vastlopen op de gedachte aan alles wat daarna komt.

Volgens Esther speelt dat vaak al tijdens het afstuderen zelf. Studenten zijn in die fase meestal vooral bezig met hun scriptie en de laatste loodjes, maar kunnen tegelijkertijd worden afgeleid door gepieker over de periode daarna. Hoe vind ik werk? Wat wil ik eigenlijk? En misschien vooral: hoe weet ik of ik de juiste keuze maak? Juist dat vooruitdenken kan het afronden van de studie in de weg zitten.

Esther weet ook uit eigen ervaring dat een loopbaan zelden netjes recht loopt. Ze studeerde communicatiekunde aan de Rijksuniversiteit Groningen en werkte daarna in marketing en communicatie in Den Haag. Terugkijkend zegt ze dat daar ook een bepaald beeld bij hoorde, inclusief een nieuwe garderobe met mantelpakjes, omdat ze vond dat dat paste bij hoe haar werkende leven eruit hoorde te zien. Later merkte ze dat die vorm helemaal niet goed aansloot bij wie ze zelf was. Uiteindelijk schoof haar werk steeds meer richting coaching en psychologie. Tien jaar geleden begon ze alsnog, vak voor vak, aan een studie psychologie aan de Open Universiteit. Inmiddels is ze afgestudeerd in levenslooppsychologie.

De overgang van studie naar werk is een ontwikkelingsfase waarin onzekerheid normaal is.

Dat persoonlijke voorbeeld gebruikt ze in het gesprek niet om één route als ideaal neer te zetten, maar juist om het tegenovergestelde te laten zien. De overgang van studie naar werk is volgens haar een ontwikkelingsfase waarin onzekerheid normaal is. Je gaat van de rol van student naar die van werkende, terwijl er vaak ook andere vragen op tafel liggen over relaties, zelfstandigheid en hoe je je leven verder wilt vormgeven. In werkelijkheid is dat een geleidelijke overgang, zegt Esther, maar voor veel mensen voelt het alsof ze ineens van een hoge duikplank moeten springen.

Maaike herkent daar veel van. Ze vertelt hoe ze zelf goed functioneerde in het schoolsysteem, juist omdat ze prestatiegericht en perfectionistisch is. Tijdens de studie werkte dat in haar voordeel: duidelijke opdrachten, vaste kaders, afvinklijstjes en resultaten die meetbaar waren. Toen ze begon met werken als fysiotherapeut viel die structuur weg. Er was niet langer een docent die zei of iets voldoende was, terwijl ze van zichzelf wel vond dat ze alles direct moest kunnen. Juist het onbekende en het niet meer kunnen meten van haar prestaties maakten het spannend.

Esther noemt dat herkenbaar. Ze beschrijft hoe er bij onzekerheid vaak een innerlijke criticus opduikt, een stem die voortdurend commentaar levert en waarschuwt dat je door de mand gaat vallen. Volgens haar helpt het om die stem te leren herkennen als gedachte, en niet als waarheid. De kunst is niet om die perfectionistische kant hard weg te duwen, maar om te begrijpen dat die ooit een functie had. Zo’n kritische beschermer heeft iemand vaak ook geholpen om succesvol door een opleiding te komen. Alleen is de vraag of diezelfde strategie in een nieuwe fase nog steeds helpt.