Ga naar de inhoud
eenzaam (foto: Tábata Vilches Maldonado)

Voel je je eenzaam? Je bent absoluut niet de enige

Ongeveer één op de vier studenten van de Hanze voelt zich erg eenzaam. Je merkt het misschien niet, want zelfs studenten met een rijk sociaal leven kunnen zich eenzaam voelen.

Uit de tweejaarlijkse Studentwelzijnsmonitor die in 2024 werd uitgevoerd door het lectoraat Rehabilitatie van de Hanze, bleek dat 23% van de 1.400 respondenten zich af en toe ‘zeer eenzaam’ voelde. (De onderzoekers publiceren de resultaten van het onderzoek van 2026 over een paar weken online.) Zo’n groot aantal extreem eenzame studenten is reden tot ernstige bezorgdheid. Vooral omdat eenzaamheid gepaard gaat met verminderde concentratie, lagere tevredenheid over de opleiding en een hoger risico op uitval.

Onderzoeker Janne Tullius zegt dat zelfs studenten die lid van een studentenvereniging zijn, leuke huisgenoten hebben en over goede sociale vaardigheden beschikken, zich eenzaam kunnen voelen. ‘Mensen denken dat studenten met een drukke agenda die elke dag vrienden ontmoeten, zich niet eenzaam kunnen voelen. Maar die kenmerken kunnen juist tekenen van eenzaamheid zijn’, zegt ze.

Stereotypen maken het voor studenten moeilijker om zich open te stellen

Een deel van het probleem is het stigma dat aan het woord eenzaamheid kleeft. Docent-onderzoeker Social Work Willem Vos: ‘Veel mensen geloven in het stereotype van een eenzame student die hele dagen in zijn kamer doorbrengt en geen vrienden heeft.’ Dergelijke stereotypen maken het voor eenzame studenten moeilijker om zich open te stellen. Ze zijn bang om door te gaan voor zwak of iemand die sociaal heeft gefaald.
Eenzaamheid kan voor de studenten zelf ook moeilijk te herkennen zijn. Willem: ‘Studenten kunnen zich verdrietig, gedemotiveerd of ontevreden voelen over hun studie en zich geleidelijk terugtrekken uit het studentenleven, zonder zich bewust te zijn van wat er werkelijk in hen omgaat.’

Uit de Monitor Studentenwelzijn bleek dat buitenlandse studenten zich twee keer zo vaak ‘zeer eenzaam’ voelen als Nederlandse studenten. Janne: ‘Internationale studenten moeten hun hele leven omgooien. Ze moeten zich in een nieuw land vestigen en wennen aan een nieuwe taal en een nieuw onderwijssysteem.’ De eenzame internationale studenten zeiden dat ze moeite hadden om contact te leggen met medestudenten. Hun weg vinden in de Hanze-gemeenschap, en zelfs in de Nederlandse samenleving, vonden ze lastig.

‘Eenzaamheid wordt erger als je geen mensen om je heen hebt met wie je over dergelijke gevoelens kunt praten’

De risicofactoren voor eenzaamheid reiken verder dan het ver weg van huis en familie zijn. Financiële druk, huisvestingsproblemen en een verkeerde studiekeuze spelen vaak ook een rol. Maar de sterkste voorspeller van eenzaamheid is vermoedelijk de kwaliteit van sociale contacten. Hanze-student Kylian van der Sluis heeft periodes van eenzaamheid gekend. ‘Dat gevoel wordt erger als je geen mensen om je heen hebt met wie je over die gevoelens kunt praten.’

Om studenten te helpen omgaan met eenzaamheid hebben onderzoekers Willem Vos en Jisca Kuiper het EAST-programma opgezet (EAST staat voor Eenzaamheids Aanpak Studenten). In de huidige opzet delen studenten tijdens zes groepsbijeenkomsten hun ervaringen en gevoelens. Daarbij stellen ze een individueel actieplan op: dat bestaat uit kleine, concrete stappen die moeten leiden naar een persoonlijk doel. Een derde editie van het programma gaat dit studiejaar van start. Janne: ‘We hebben ook een groep voor buitenlandse studenten, juist omdat er voor hen minder ondersteuningsvoorzieningen beschikbaar zijn dan voor Nederlandse studenten.’

‘Tijdens de bijeenkomsten kregen ze steeds meer zelfvertrouwen, dat was geweldig om te zien’

Het is niet eenvoudig om in een groep over eenzaamheid te praten. ‘De eerste stap is het creëren van een veilige omgeving waarin iedereen zich op zijn gemak voelt. In zo’n omgeving kun je praten over je gevoelens en je worstelingen’, zegt Kylian, die als coach bij een van de EAST-groepen was betrokken. ‘Ik heb daar mijn eigen ervaringen met eenzaamheid gedeeld. De aanwezige studenten vonden dat erg nuttig. Ze realiseerden zich dat ze niet de enigen waren en dat dat gevoel niets zei over hun karakter. Tijdens de bijeenkomsten kregen ze steeds meer zelfvertrouwen. Dat was geweldig om te zien.’

Het doel van de EAST-groepen is niet om daar vrienden te maken. Alles draait om het ontwikkelen van nieuwe vaardigheden en het veranderen van ingesleten denkpatronen. Willem, die de groep van buitenlandse studenten coachte: ‘We leren ze hoe ze kunnen stoppen met piekeren en hoe ze kunnen achterhalen wat ze nodig hebben wanneer ze zich emotioneel overweldigd voelen.’ Vervolgens oefenen ze die vaardigheden buiten de bijeenkomsten. ‘Met vrienden, ouders, broers en zussen, noem maar op. Mijn ervaring is dat studenten verrast zijn over hoe goed die oefeningen werken.’

Omgaan met eenzaamheid gaat niet van de ene op de andere dag, niet iedereen voelt zich genoeg op zijn gemak om erover te praten

Willem heeft een goed gevoel over de resultaten die de EAST-begeleiding tot nog toe boekte. Studenten die bij hun inschrijving zeiden last te hebben van concentratieproblemen, slecht slapen en een gebrek aan motivatie, zagen deze klachten naar eigen zeggen in de loop van het programma afnemen. ‘We kunnen geen conclusies trekken op basis van ervaringen met slechts een paar groepen’, zegt Willem, ‘maar dit is wel een positief teken.’

Hoewel het omgaan met eenzaamheid niet van de ene op de andere dag gebeurt en niet iedereen zich genoeg op zijn gemak voelt om erover te praten, kunnen sommige oefeningen helpen. Je bewust worden van wat je voelt, zien Willem, Janne en Kylian als belangrijke eerste stap. Ze wijzen ook nadrukkelijk op het opbouwen van betekenisvolle contacten en diepere banden. Je eenzaam voelen is niets om je voor te schamen, is hun boodschap. Janne Tullius: ‘We moeten het als normaal leren beschouwen en er openlijk over praten.’

Wil je meedoen? Schrijf je in voor het komende EAST-programma
Foto: Tábata Vilches Maldonado