Waarom de Hanze af moet van Big Tech (en dus van Microsoft)
Het is de hoogste tijd dat de Hanze zich aansluit bij de groeiende beweging van Big-Tech-verlaters, vindt Pieter Hogendoorn. ‘Het is een flinke klus, maar het zal moeten.’
De Hanze moet zo snel mogelijk onafhankelijk worden van Amerikaanse Big Tech-bedrijven als Microsoft, Adobe, Meta, Google en Amazon. Laten we de krachten bundelen met de RUG, die deze beweging al in gang heeft gezet.
Er zijn drie problemen met deze bedrijven. Ten eerste: de markt voor software en online diensten leidt door zijn aard (schaalvoordelen en netwerkeffecten) naar monopolies die hun klanten uitknijpen. Dat zien we dan ook bij Big Tech. Microsoft kan jaarlijks de licentiekosten verhogen, omdat organisaties, zoals de Hanze, zichzelf hebben vastgezet met een Microsoft only-beleid.
Ons contract met Microsoft staat haaks op de ambitie om regionaal impact te maken
We varen jaarlijks een schip met geld (tonnen, miljoenen euro’s) naar de VS. Dat heeft niks te maken met de Hanze-ambitie om regionaal impact te maken. Het staat óók haaks op het Nederlandse en Europese beleid om juist onze éigen economie te versterken (denk aan de rapporten van Peter Wennink en Mario Draghi).
Ten tweede: deze bedrijven gebruiken onze data. Om ons te bestoken met reclame, om onze politieke voorkeuren in kaart te brengen en te beïnvloeden, en om AI-modellen te bouwen. Op AI is trouwens nog veel meer aan te merken: ze ondermijnt het leerproces van studenten en het zelfstandig nadenken, ze vertoont veel politieke bias, en ze verbruikt krankzinnige hoeveelheden energie. Laten we hier eens een debat over voeren op de Hanze, in plaats van braaf te roepen dat je bij AI ‘moet denken in kansen’. Ja, het is een ‘kans’ voor Big Tech om ons denken te kapen.
Kun je nog veilig naar de VS reizen als je op een Microsoft-product iets kritisch zegt over Trump?
Zijn onze Hanze-data echt veilig bij Microsoft? Ja, ja, ik weet het, de Microsoft-server staat in Ierland, en er is een contract waarin Microsoft plechtig belooft van de data af te blijven. Maar wat zijn contracten met Amerikaanse Big Tech-bedrijven nog waard? Zijn onze geheimen veilig? Kun je nog veilig naar de VS reizen als je op een Microsoft-product iets kritisch zegt over de Amerikaanse president? Linked In verwijdert al kritische video’s. En je Microsoft-account wordt gesloten als Donald Trump dat wil.
Ten derde: de tech-bedrijven zijn de oligarchen van Amerika. Bij de inhuldiging van Trump stonden ze te glunderen op de ere-plek. Sommigen van hen ondermijnen actief democratie (denk aan Elon Musk van X, die extreem-rechts in Europa oppookt en aan Jeff Bezos van Amazon, die de Washington Post muilkorfde). Andere Big-Techbedrijven, zoals Microsoft, laten zich gebruiken om Europa in de tech-tang te houden. Elke euro die wij overmaken aan deze bedrijven maakt hén sterker en óns afhankelijker van de VS. Dat schaadt de vrijheid en veiligheid in Europa. Amerika is niet onze vriend en deze bedrijven hebben zeker níet het beste met ons voor.
Ik weet dat het voor onze ICT-afdeling, die sterk op Microsoft is gericht, een fikse klus wordt
Daarom moeten we afscheid nemen van Big Tech. Overal in Europa wordt het roer omgegooid. Een kleine greep uit de stroom dagelijkse berichten: de Franse overheid stopt per 2027 met Teams, ten gunste van een Frans alternatief. Het Deense ministerie van Digitalisering nam al in 2025 volledig afscheid van Microsoft-producten, waaronder Windows en Office 365, de steden Kopenhagen en Aarhus volgen. Vijf Nederlandse universiteiten zijn er volop mee bezig, net als SURF (de ICT-coöperatie van Nederlandse onderwijs- en onderzoeksinstellingen). En zoals gezegd, ook onze eigen buurvrouw, de RUG, wil in 2030 onafhankelijk zijn van Big Tech.
Ik pleit ervoor dat wij nu ook in actie komen. En ons aansluiten bij de beweging. Ik weet dat het voor onze ICT-afdeling, die sterk op Microsoft is gericht, een fikse klus wordt. Onze servers, onze laptops, onze e-mail, applicaties en clouddiensten: alles moet veranderen. Dit is voor iedereen een enorme omschakeling. En toch zal het moeten. De VS is in een razend tempo veranderd van een vriend in een vijand. We moeten Big Tech buiten de deur zetten. Het kan. Het moet. Laten we het dus doen.
Pieter Hogendoorn is docent-onderzoeker op de opleiding Communicatie en verbonden aan EnTranCe. Dit opinie-artikel is geschreven op persoonlijke titel.
Illustratie: Yateesha van Loon
Hoe staat het met het gesprek over Big Tech op de Hanze?
Na vragen van Brian Wittermans (Hanze Studentenbelangen Vereniging) en Agnes Schilder (Onafhankelijke Realisten) sprak Petra Smeets, lid van het College van Bestuur, zich in het overleg met de medezeggenschapsraad (HMR) van 26 januari summier uit over de positie van de Hanze in deze kwestie. Ze onderkende dat de afhankelijkheid van Big Tech ‘oncomfortabel’ is, maar ze wees ook op de praktische, juridische en financiële gevolgen van het verbreken van de banden met Microsoft.
Het College wil die gevolgen goed in beeld hebben voordat het een standpunt inneemt, meldt Smeets daags na de vergadering. ‘Het onderwerp wordt ongetwijfeld vervolgd en besproken in de HMR-Commissie Business Support en IT.’
Dat is inderdaad het geval: de afhankelijkheid van Big Tech komt op 9 maart aan de orde tijdens de vergadering van de commissie Business Support en IT. De HMR wil het ook aankaarten in het HMR-overleg met het College van Bestuur van 16 maart. Brian Wittermans: ‘Het zou goed zijn als de Hanze snel onderzoek doet naar alternatieven voor Big Tech.’ Agnes Schilder: ‘Dit is zo’n onderwerp waarop ik wat meer waagmoed van het college zou willen zien.’