Ga naar de inhoud
gevangenis stage

Wat gebeurt er met het gezin als vader in de gevangenis zit?

Wat gebeurt er met een gezin wanneer een ouder in de gevangenis terechtkomt? Sarah en Marco onderzoeken hoe gevangenissen beter rekening kunnen houden met het gezinsleven van gedetineerden.

‘Ik had niet verwacht dat de gezinsgerichte aanpak zo’n grote impact zou hebben’, zegt Sarah de Laet (23). De vierdejaars Toegepaste Psychologie wist er een half jaar geleden nog maar heel weinig weinig van. ‘Ik zocht een stageplek waar je veel onderzoek kon doen. Daarom leek dit me interessant. Juist omdat je niet snel met gevangenen en hun gezinnen in aanraking komt.’ Ze vindt de aanpak die men op haar stageplek gebruikt heel bijzonder. ‘Tijdens het uitzitten van de gevangenisstraf kijk je al verder. Je houdt ook voortdurend in het oog welk effect de detentie heeft op het gezin en hun toekomst.’

‘Met de juiste aanpak kunnen we deze langdurige negatieve impact dempen’

Het project Binnenstebuiten van het lectoraat Verslavingskunde en Forensische Zorg loopt sinds 2018. De projectmedewerkers werken samen met de Dienst Justitiële Inrichtingen, de gemeente Groningen en de stichting Augeo. Het doel is het verbeteren van de steun aan kinderen van een ouder in detentie. ‘Deze kinderen hebben meer kans om leerachterstanden op te lopen, uit huis te worden geplaatst of zelf in aanraking te komen met justitie’, zegt onderzoeker Simon Venema. ‘Dit geldt uiteraard niet voor alle kinderen, maar de kans is wel groter. Met de juiste aanpak kunnen we deze langdurige negatieve impact dempen.’ De onderzoekers worden daarbij geholpen door studenten. ‘Zij doen onderzoek en ontwikkelen producten die we direct in de praktijk testen en doorontwikkelen. Zo helpen ze ons met het leggen van de puzzel.’

‘De detentie kan een positief effect op het gezin hebben, omdat de spanningen die de vader veroorzaakte weg zijn’

Tijdens de stage werkt Sarah samen met student Marco Koning (25). ‘We doen nu een project voor het Justitieel Complex in Zaanstad waarvoor we persona’s ontwikkelen, beschrijvingen van verschillende typen gedetineerde vader’, zegt Marco, die ook in het vierde jaar van de opleiding Toegepaste Psychologie zit. Hij legt uit hoe een persona werkt. ‘In zo’n profiel staat bijvoorbeeld hoe oud een vader is, hoe zijn gezin eruit ziet en welke hulpverleners bij het gezin betrokken zijn. Zo kunnen professionals sneller zien welke omstandigheden een rol spelen.’

Hun Zaanse onderzoek richt zich specifiek op gedetineerden die passen in profiel 3. ‘Uit eerder onderzoek blijkt dat bij vaders die in dat profiel passen de situatie ingewikkelder is’, legt Marco uit. ‘Zij hebben al een schadelijke invloed op hun gezin gehad. De detentie van zo’n vader kan dus juist een positief effect op het gezin hebben, omdat de spanningen die hij veroorzaakte weg zijn.’

‘We werken altijd op basis van praktijkvraagstukken aan een dakpanconstructie’

In het begin van het project was het even zoeken. Sarah: ‘We waren de eersten die zulke persona’s maakten, dus we moesten ons eerst goed inlezen.’ Gelukkig hadden ze toegang tot een grote Hanze Research Drive. ‘Daarin staan de scripties en onderzoeken van de afgelopen acht jaar. Enorm veel informatie’, zegt Sarah.
Volgens onderzoeker Simon Venema is dat de kern van het onderzoek. ‘We werken altijd op basis van praktijkvraagstukken aan een dakpanconstructie. Een eerste groep studenten legt de basis, waarop een volgende groep verder bouwt, test en bijstelt. Zo ontstaat een doorlopende ontwikkellijn die steeds beter aansluit op de praktijk.’

Om een beter beeld te krijgen van het onderwerp bezochten de studenten de gevangenis in Veenhuizen. Marco: ‘We kregen uitleg van de casemanager over de gezinsgerichte aanpak en we spraken met een gedetineerde die verbleef op de vadervleugel.’ Die ontmoeting maakte indruk. ‘De man vertelde dat hij na een lange periode in een andere gevangenis, hier weer contact kreeg met zijn familie. Door zijn verhaal werd me duidelijk wat deze aanpak in de praktijk kan betekenen’, zegt Sarah.

‘Het is niet alleen bevordelijk voor het gezin, maar ook voor de relatie tussen de gedetineerden’

De deelname aan de vadervleugel is niet vanzelfsprekend. ‘De gedetineerden moeten aan voorwaarden voldoen, waaronder goed gedrag. Binnen de afdeling spreken vaders elkaar aan op hun gedrag’, legt Marco uit. De studenten merkten dat dat een goede invloed had op de sfeer. ‘Het is niet alleen bevorderlijk voor het gezin, maar ook voor de relatie tussen het personeel en gedetineerden. En ook voor de gedetineerden onderling.’

De komende weken werken Sarah en Marco de persona’s verder uit. ‘We krijgen eerst een geanonimiseerde casus voor ons’, zegt Marco. ‘Op basis van die informatie moeten we interviewvragen opstellen.’ In de laatste fase nemen ze de interviews af. Sarah: ‘We spreken met professionals van het Justitieel Complex om de persona verder uit te diepen.’
In januari presenteren de twee TP-vierdejaars het eindresultaat. ‘We hopen een beter beeld te kunnen geven van het gezin. Want achter iedere gedetineerde zit een eigen verhaal, en soms ook een gezin dat ondersteuning nodig heeft.’

Foto: het Forensisch Psychiatrisch Centrum Van Mesdag deed van 1884 tot 1958 dienst als gevangenis.