Wat zijn nou eigenlijk de feiten over de energietransitie?
Feit of fabel, fact or fairy tale. De eerste Barn Talk van 2025-2026 rekent af met fabeltjes over groene energie (en met Johan Derksen).
In de talkshowcratie die in Nederland is geworden hoor je vaak dingen die je nooit eerder hebt gehoord. Zo voer oppersnor Johan Derksen een tijdje geleden weer eens uit tegen de windmolen (hij staat niet alleen, Nederland telt vermoedelijk miljoenen donquichots). Derksen beweerde dat windmolens gigantisch veel fossiele olie nodig hebben om te draaien. Niemand aan tafel bestreed het, want er zat niemand die hierover parate kennis uit de mouw kon schudden. Jammer, want was dat waar? Is er (veel) fossiele olie nodig om windmolens te laten draaien?
Oud-Hanze-lector Martien Visser, de door voor- en tegenstander gewaardeerde energietransitiefeitenbron, is verhinderd
Feit of fictie? Fact or fairytale? is de titel van de eerste Barn Talk van het Hanze-studiejaar 2025-2026. Ster van de eerste woensdagmiddag in september is ex-lector Martien Visser. De ideale spreker, want (feit!) Visser is een door voor- en tegenstander gewaardeerde bron voor alles wat met de energietransitie te maken heeft.
Maar (óók een feit) Visser is verhinderd. Daarom zijn Marten van der Laan (lector Systeemintegratie) en Barn Talk-spreekstalmeester Marcel Koenis degenen die deze middag de feiten voor zich moeten laten spreken. De Energy Barn zit voller dan vol, de vaste regionale cateraar Klaas Everts heeft milieuvriendelijke boekweitcake gebakken en George Harrison’s Here comes the sun schalt om precies kwart over 4 uit de luidsprekers.
Hoeveel Uranium-235 heb je nodig om een ligbad met een inhoud van 150 liter te verwarmen?
Koenis en Van der Laan leggen de feiten in de vorm van meerkeuzevragen aan het publiek voor. Hoeveel procent van alle in Nederland verbruikte elektriciteit gaat naar de elektrische fiets? 0,003 procent!
Hoeveel Uranium-235 is nodig om een ligbad met een inhoud van 150 liter te verwarmen tot 38 graden? 0,2 milligram! Hetzelfde bereik je door 1000 AA-batterijen te gebruiken, of een halve kubieke meter gas.
Voor non-beta’s zijn de feiten duizelingwekkend onbevattelijk, maar de vele beta’s in de zaal herkennen verschillen tussen mega, giga, tera, peta, exa en zetta met schijnbaar speels gemak.
In 2022 was de energieconsumptie van Nederland 753 terawattuur (één tera is één biljoen, een 1 met twaalf nullen). Van die 753 TWh gaat 180 TWh verloren bij het omzetten in uiteindelijke toepassingen. ‘Dat is een verlies van… dik twintig procent’, zegt Koenis, die er zichtbaar van schrikt.
Inderdaad, reageert Van der Laan. ‘Minder energie verspillen… efficiency, daar is flinke winst te behalen.’
Nederland is helemaal niet de gekke Henkie van Europa en ook niet het braafste jongetje van de klas
Sprookjes zijn leuker dan feiten… en hardnekkiger. Nederland is namelijk helemaal niet de gekke Henkie van Europa en ook niet het braafste jongetje van de klas, zoals je vaak aan de interruptiemicrofoon van de Tweede Kamer en de talkshowtafel hoort. Het percentage energie uit hernieuwbare bronnen in Nederland (minder dan 20 procent) ligt flink onder het Europese gemiddelde van 24,5 procent. ‘Het groeit wel gestaag’, zegt Van der Laan die ook niet verzuimd te melden dat Nederland géén bergen heeft waardoor het geen groene energie kan produceren met waterkrachtcentrales.
Vraag uit de zaal! Waarom staan de eveneens vlakke landen Estland en Letland dan wél hoog op het lijstje? Van der Laan moet het antwoord schuldig blijven. Maar weten wil hij het wel. Het zou een leuk onderzoeksproject voor nieuwsgierige studenten kunnen zijn.
Nóg minder waar is de massale vogelsterfte die het gevolg zouden zijn van de wildwiekende molens
‘Hoe dan ook, als we alleen wind- en zonne-energie als maat nemen, staat Nederland op de negende plaats.’
We zijn bij dé Nederlandse groene bron aangekomen: windenergie (6,4 procent van de totale energieconsumptie). Dat windmolens ziekmakend lawaai maken is een fabeltje, en mensen klagen er ook niet noemenswaardig over, stelt Van der Laan en hij beschikt over onderzoeksresultaten die dat bevestigen. Nog minder waar is de vogelsterfte die het gevolg zouden zijn van de wildwiekende molens. De huis-, tuin- en keukenkat is een veel groter gevaar voor de gevederde vrienden. En wat dacht je van het bloedbad dat gebouwen, auto’s en landbouwgif aanrichten in het vogelrijk? Allemaal véél meer dan de dodeijke klappen die de windmolens uitdelen.
Een jeugdige medewerker van de Gasunie geeft een kloek antwoord op de Johan Derksenvraag: die is gewoon irrelevant!
‘Dat is Amerikaans onderzoek’, zegt een energieboswachter even later aan de borreltafel waar nog druk wordt nagebabbeld over feiten en fabels. ‘Ik zou dat nog weleens willen zien voor de Nederlandse situatie. Over welke vogels gaat het bijvoorbeeld? Katten vangen géén meeuwen, maar die vliegen wel in de windparken op zee.’ Kortom, dit is misschien wel een kwestie van mezen met meeuwen vergelijken, appels en peren.
Een tafeltje verderop heeft een jeugdige medewerker van de Gasunie een kloek antwoord op de Johan Derksenvraag: is er fossiele olie nodig om windmolens te laten draaien? ‘Sowieso is het verstandig om ervan uit te gaan dat álles wat Derksen zegt onjuist is’, zegt hij, ‘maar in deze kwestie is de vraag gewoon niet relevant. Ik kan me namelijk goed voorstellen dat windturbines fossiele smeerolie nodig hebben. De vraag is natuurlijk hoe zich dat verhoudt tot de hoeveelheid groene energie die de windmolen oplevert.’
Foto: lector Marten van der Laan (links) en Barn Talk-moderator Marcel Koenis, vlak voor het begin van de eerste Barn Talk van 2025-2026