Zeuren en zeiken naar een vrolijke schone toekomst

In de laatste Barn Talk van 2025 gaat het over de allerlelijkste e-leasebak, complexiteit als motor van verandering en building something else voor een schone toekomst.

Marianne Jager zit in de ene chesterfield-fauteuil op het podium van de Energy Barn, in de andere zit Marcel Koenis, sinds jaar en dag de gespreksleider van de maandelijkse Barn Talk van Entrance, het energie-expertisecentrum van de Hanze. Jager is de enige die gehoor geeft aan Koenis’ uitnodiging om publiekelijk te praten over haar gevoelens bij een concrete confrontatie met gevolgen van de energietransitie. Ze reed lang in een fraaie fossiele auto van de zaak. Maar toen de zaak, de Federatie Metaal & Elektro, overstapte naar elektrische leasewagens… ja, toen gingen Jagers hakken in het zand, de kont tegen de krib.
‘Hoe uitte zich dat?’, wil Koenis weten.
‘Mopperen, zeuren en zeiken’, bekent Jager.
Haar beelden bij elektrisch rijden waren niet bijster positief. ‘Ik zag me vooral uren staan wachten op een winderige parkeerplaats langs de snelweg.’

Elektrisch rijden? Voor Marianne Jager was het zetje van de zaak echt noodzakelijk

Maar er was natuurlijk geen ontkomen aan. Bij FME was het géén lease-auto of een elektrische. En Jager had een auto nodig, want ze managet projecten in de gehele noordelijke regio. Dan maar elektrisch.
‘Ik heb me erbij neergelegd’, zegt ze, ‘als een soort van stil verzet heb ik nog wel de allerlelijkste uitgekozen, in de lelijkste kleuren. En ik heb een accu met een bereik van 500 kilometer afgedwongen.’
Nu rijdt Jager stad en land af met haar lelijke leasebak.
‘Ik heb me er maar volledig ingestort, een eigen laadpaal aangeschaft.’ De voordelen zijn glashelder. ‘Ik stop nooit meer op de snelweg. Nooit.’
Als ze terugkijkt op haar weerstand, geeft ze grif toe. ‘Als ik toen had geweten wat ik nu weet, dan had ik geen probleem gehad met de overstap. Maar toen… dat zetje van de zaak was echt noodzakelijk.’

Wanneer de problemen complex zijn, zo stelt Govert Geldof, ontstaat er ruimte voor verandering

In de woorden van Marcel Koenis heet zo’n ‘zetje van de zaak’ een disruptieve stimulans die aanzet tot handelen. Dat kan dus van alles zijn, geld verdienen bijvoorbeeld. ‘Als het over energietransitie gaat, gaat het heel veel over techniek en verdienmodellen’, zegt adviseur complexe omgevingsprojecten Govert Geldof, ‘maar de sociaal-maatschappelijke kant blijft buiten beschouwing.’ Terwijl, zo heeft Geldof tijdens zijn bijna veertig jaar lange loopbaan ervaren, de verandering meestal het resultaat is van samenwerking en gemeenschapszin. Gemeenschappen kunnen zich wonderbaarlijk goed aanpassen. Wanneer de problemen complex zijn, zo stelt Geldof, ontstaat er ruimte voor verandering. ‘Rampen leiden tot verbetering.’ Deze op het eerste gehoor merkwaardige opvatting wordt een stuk aannemelijker als we denken aan de reacties van terpbewoners op overstromingen, of Zeeland na de watersnoodramp. Zo kunnen we dus ook denken aan de energietransitie, na de overstap zal er een verbetering zijn.

Valentina Lozano Nasi: ‘De richtsnoer voor de transitie moet building something else zijn

Entrance-onderzoeker Valentina Lozano Nasi sprak er eerder deze middag ook al over. ‘Veerkracht, in het Engels resilience, gaat uit van een terugkeer naar de oude situatie. Re betekent weer of terug en salire is Latijn voor springen. Terugspringen dus, terug naar de oude toestand. Iets dergelijks zag je ook tijdens de covid-pandemie waar het beleid building back better was. In beide gevallen is het streven de terugkeer naar de oude toestand. Maar dat is niet de kern van grote veranderingen, zoals de energietransitie. De toekomst zal ánders moeten zijn. De richtsnoer is veel eerder building something else. En dat geeft ons, juist doordat de nieuwe situatie heel anders kán zijn, enorm veel verschillende opties.’
Inderdaad, reageert één van de bezoekers. ‘Oekraïners verkeren in de groots mogelijke nood, maar ze zijn er onwaarschijnlijk inventief van geworden.’

Foto: Barn Talk, 3 december 2025, gespreksleider Marcel Koenis voelt fossiele automobilist Marianne Jager aan de tand.